An Lộc Victory & Cộng sự
Cha mẹ mất không để lại di chúc: Nhà đất được chia thế nào và thủ tục năm 2026 có gì cần lưu ý?

“Nhà cha mẹ để lại, người đang ở có đương nhiên được sở hữu?”
Không.
Việc một người con sống cùng cha mẹ, quản lý nhà đất hoặc đứng ra đóng thuế nhiều năm không tự động làm mất quyền thừa kế của những người khác.
Nếu người chết không để lại di chúc hợp pháp, di sản được chia theo pháp luật. Điều 651 Bộ luật Dân sự xác định hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ/chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết; những người cùng hàng về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau.
Trước khi chia, phải xác định “di sản” là bao nhiêu
Đây là bước thường bị bỏ qua.
Ví dụ căn nhà đứng tên người cha nhưng được mua trong thời kỳ hôn nhân bằng tài sản chung của cha mẹ. Khi người cha mất, không thể mặc nhiên lấy toàn bộ căn nhà chia cho các con.
Trước hết phải xác định phần quyền sở hữu của người vợ/chồng còn sống trong khối tài sản chung; chỉ phần tài sản thuộc người chết mới trở thành di sản.
Sau đó còn phải xem xét nghĩa vụ tài sản của người chết trước khi xác định phần thực tế được chia cho người thừa kế.
Có phải “qua 10 năm là mất quyền thừa kế”?
Đây là một hiểu nhầm rất phổ biến.
Điều 623 Bộ luật Dân sự quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm.
Vì vậy, với nhà đất, việc người để lại di sản mất hơn 10 năm chưa đủ để kết luận rằng không còn quyền yêu cầu chia di sản.
Các vụ việc tồn tại lâu năm cần được đánh giá kỹ hơn về người đang quản lý tài sản, thời điểm mở thừa kế, các thỏa thuận trước đây và lịch sử tranh chấp.
Năm 2026 còn “khai nhận di sản” như trước đây không?
Đây là một điểm cập nhật rất đáng chú ý.
Luật Công chứng 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025 quy định tại Điều 59 về công chứng văn bản phân chia di sản. Cục Bổ trợ tư pháp trong hướng dẫn năm 2026 cũng xác nhận Luật Công chứng 2024 không còn thiết kế thủ tục công chứng “văn bản khai nhận di sản” riêng như Luật Công chứng 2014; thủ tục tại Điều 59 được áp dụng cả trong trường hợp chỉ có một người thừa kế.
Đây là điểm các biểu mẫu cũ trên mạng rất dễ làm khách hàng nhầm lẫn.
Hồ sơ phân chia di sản cần chứng minh những gì?
Theo Điều 59 Luật Công chứng 2024, ngoài hồ sơ công chứng chung, người yêu cầu còn cần tài liệu chứng minh người để lại di sản đã chết; di chúc nếu thừa kế theo di chúc; giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế nếu chia theo pháp luật; và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản nếu di sản thuộc loại phải đăng ký.
Trong thực tế, khó khăn thường nằm ở những trường hợp giấy khai sinh cũ mất, họ tên trên giấy tờ không thống nhất, người thừa kế đang ở nước ngoài hoặc tài sản chưa hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận.
Một người không chịu ký thì có sang tên được không?
Nếu các đồng thừa kế không thỏa thuận được, thủ tục công chứng phân chia di sản thường không thể được sử dụng để “ép” một người chấp nhận phương án của những người còn lại.
Khi đó, tranh chấp có thể phải được đưa ra Tòa án để xác định di sản, người thừa kế và phần quyền của từng người.
Do đó, luật sư thường cần đánh giá sớm khả năng thương lượng: tài sản có chia hiện vật được không, một người có thể nhận nhà và thanh toán chênh lệch cho người khác không, hay phải bán tài sản để chia.
Vai trò của luật sư trong hồ sơ thừa kế
Luật sư không chỉ soạn một văn bản phân chia.
Công việc quan trọng là lập sơ đồ thừa kế, xác minh tình trạng hôn nhân của người chết, xác định tài sản chung – riêng, kiểm tra di chúc, tính thời hiệu, rà soát người thừa kế ở nước ngoài và xây dựng phương án phân chia có khả năng đăng ký sang tên.
Đối với hồ sơ đã tồn tại hàng chục năm, nên xử lý càng sớm càng tốt vì việc thu thập giấy tờ hộ tịch, chứng cứ nguồn gốc và xác định người liên quan thường khó dần theo thời gian.
Gia đình đang có nhà đất cha mẹ để lại nhưng chưa làm thủ tục thừa kế hoặc chưa thống nhất cách chia? An Lộc Victory & Cộng sự hỗ trợ xác định hàng thừa kế, di sản, thời hiệu và phương án công chứng hoặc giải quyết tranh chấp phù hợp.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo tại thời điểm đăng. Việc áp dụng vào từng vụ việc cần đối chiếu hồ sơ, thời điểm phát sinh và quy định có hiệu lực.
