Chuyển đến nội dung chính

An Lộc Victory & Cộng sự

Di chúc viết tay năm 2026 có giá trị không? Không công chứng chưa chắc đã vô hiệu

Ngày đăng: An Lộc Victory & Cộng sự

Di chúc viết tay năm 2026 có giá trị không? Không công chứng chưa chắc đã vô hiệu

“Không công chứng thì di chúc vô hiệu” – cách hiểu này không đúng

Bộ luật Dân sự không bắt buộc mọi di chúc bằng văn bản phải được công chứng hoặc chứng thực.

Khoản 4 Điều 630 quy định di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện; nội dung không vi phạm điều cấm và hình thức phù hợp quy định pháp luật.

Do đó, vấn đề lớn nhất của một bản di chúc viết tay thường không phải là “có dấu hay không”, mà là có chứng minh được tính xác thực và ý chí tự nguyện hay không.

Những tranh chấp nào thường xảy ra với di chúc viết tay?

Thứ nhất, người thừa kế cho rằng chữ viết hoặc chữ ký không phải của người đã chết.

Thứ hai, có tranh luận về việc người lập di chúc khi đó có minh mẫn hay đang bệnh nặng, dùng thuốc hoặc chịu tác động từ người khác.

Thứ ba, di chúc mô tả tài sản không rõ, ví dụ chỉ ghi “để lại căn nhà cho con A” nhưng người lập di chúc chỉ có một phần quyền sở hữu trong căn nhà.

Thứ tư, người lập di chúc có nhiều bản khác nhau. Theo Bộ luật Dân sự, khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng tài sản thì bản sau cùng có hiệu lực đối với phần tài sản đó nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Có di chúc rồi, có thể để toàn bộ tài sản cho một người không?

Quyền định đoạt của người lập di chúc rất rộng nhưng không tuyệt đối.

Điều 644 Bộ luật Dân sự bảo vệ một số người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động. Trong điều kiện luật định, họ vẫn có thể được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật dù di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn.

Do đó, một di chúc ghi “toàn bộ nhà đất để lại cho con trai cả” chưa chắc có nghĩa những người còn lại không có bất kỳ quyền nào.

Năm 2026, công chứng di chúc áp dụng luật nào?

Luật Công chứng 2024 đã có hiệu lực từ 01/7/2025 và là khung pháp luật công chứng đang áp dụng trong năm 2026. Luật sửa đổi Luật Công chứng được Quốc hội thông qua tháng 4/2026 nhưng chỉ có hiệu lực từ 01/01/2027.

Vì vậy, khi lập di chúc công chứng trong năm 2026, hồ sơ phải được thực hiện theo pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm yêu cầu công chứng.

Vậy có nên công chứng dù pháp luật không bắt buộc?

Với tài sản có giá trị lớn, nhà đất, phần vốn doanh nghiệp hoặc gia đình có nguy cơ tranh chấp, công chứng thường giúp giảm đáng kể rủi ro về danh tính, năng lực hành vi, ý chí và thời điểm lập di chúc.

Tuy nhiên, công chứng không biến một người thành chủ sở hữu của tài sản mà họ không có quyền định đoạt. Luật sư vẫn phải rà soát tài sản nào thực sự thuộc người lập di chúc, phần nào là tài sản chung với vợ/chồng hoặc người khác và nghĩa vụ tài sản nào phải được thanh toán trước khi chia thừa kế.

Luật sư cần tham gia như thế nào?

Luật sư có thể rà soát quyền sở hữu, xác định người có quyền hưởng di sản bắt buộc, thiết kế phương án phân chia, dự thảo di chúc rõ ràng và phối hợp công chứng.

Đối với người cao tuổi hoặc tài sản phức tạp, việc chuẩn bị chứng cứ về năng lực nhận thức, nguồn gốc tài sản và ý chí tự nguyện từ thời điểm lập di chúc có thể có giá trị đặc biệt nếu sau này phát sinh tranh chấp.

Muốn lập di chúc để tránh tranh chấp cho gia đình? An Lộc Victory & Cộng sự hỗ trợ rà soát tài sản, người thừa kế và xây dựng nội dung di chúc phù hợp trước khi ký hoặc công chứng.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo tại thời điểm đăng. Việc áp dụng vào từng vụ việc cần đối chiếu hồ sơ, thời điểm phát sinh và quy định có hiệu lực.