Chuyển đến nội dung chính

An Lộc Victory & Cộng sự

Nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, phần vốn góp tại Việt Nam năm 2026: Khi nào phải đăng ký trước?

Ngày đăng: An Lộc Victory & Cộng sự

Nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, phần vốn góp tại Việt Nam năm 2026: Khi nào phải đăng ký trước?

“Ký hợp đồng mua vốn rồi mới làm thủ tục” – cách làm có thể khiến giao dịch bị đình lại

Một thương vụ tưởng đơn giản: nhà đầu tư nước ngoài mua 30%, 51% hoặc toàn bộ phần vốn trong một doanh nghiệp Việt Nam. Các bên thống nhất giá, ký hợp đồng, chuẩn bị chuyển tiền và cho rằng bước còn lại chỉ là thay đổi thành viên hoặc cổ đông.

Trong thực tế, câu hỏi cần được đặt ra trước khi ký và trước khi chuyển tiền là: nhà đầu tư có được tiếp cận ngành nghề đó không; tỷ lệ sở hữu sau giao dịch là bao nhiêu; doanh nghiệp mục tiêu có đất hoặc dự án ở khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh hay không; và thương vụ có thuộc trường hợp phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên, cổ đông hay không.

Luật Đầu tư hiện hành yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài khi mua vốn phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, yêu cầu về quốc phòng – an ninh và quy định liên quan đến việc sử dụng đất tại các khu vực mà pháp luật đặt ra điều kiện. Nghị định 96/2026/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa những yêu cầu này.

Ba nhóm trường hợp phải đặc biệt kiểm tra thủ tục đăng ký trước

Theo Điều 21 Luật Đầu tư hiện hành, thủ tục đăng ký trước khi thay đổi thành viên, cổ đông được đặt ra khi giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong doanh nghiệp hoạt động ở ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện; khi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài chuyển từ mức không quá 50% lên trên 50%, hoặc tiếp tục tăng khi đã trên 50%; và khi nhà đầu tư nước ngoài mua vốn tại tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất ở những khu vực gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh theo luật.

Nói cách khác, cùng một tỷ lệ mua 30% có thể dẫn đến thủ tục khác nhau tùy ngành nghề và tình trạng pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu. Cùng một giao dịch mua 51% nhưng nếu doanh nghiệp hoạt động trong nhiều ngành nghề, có dự án đầu tư hoặc có quyền sử dụng đất đặc thù, việc rà soát sẽ phức tạp hơn đáng kể.

Không thuộc diện đăng ký trước có phải “không cần thủ tục đầu tư”?

Không nên hiểu như vậy.

Nghị định 96/2026/NĐ-CP quy định rằng nếu giao dịch không thuộc các trường hợp phải đăng ký trước theo Luật Đầu tư, doanh nghiệp có nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện thủ tục thay đổi thành viên hoặc cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh theo quy định tương ứng với loại hình doanh nghiệp. Nếu thuộc diện phải đăng ký trước, hồ sơ phải được nộp cho cơ quan đăng ký đầu tư trước, sau đó mới tiếp tục bước thay đổi thành viên, cổ đông.

Đối với trường hợp thuộc diện đăng ký, Nghị định 96 yêu cầu hồ sơ thể hiện thông tin doanh nghiệp mục tiêu, ngành nghề kinh doanh, cơ cấu sở hữu trước và sau giao dịch, giá trị dự kiến của giao dịch, thông tin dự án đầu tư nếu có, tư cách pháp lý của các bên, thỏa thuận nguyên tắc và thông tin về quyền sử dụng đất trong trường hợp có liên quan.

Với các trường hợp thông thường thuộc nhóm phải đăng ký, thời hạn xem xét của cơ quan đăng ký đầu tư theo Nghị định là 10 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ; nếu liên quan đất tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, cơ quan đăng ký đầu tư còn lấy ý kiến cơ quan quân sự và công an cấp tỉnh theo trình tự riêng.

Khách hàng thường lo nhất điều gì?

Nỗi lo thứ nhất là đã đặt cọc hoặc thanh toán nhưng cuối cùng không đủ điều kiện trở thành thành viên, cổ đông. Khi hợp đồng không gắn việc thanh toán với điều kiện được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, bên mua có thể rơi vào tình trạng đã chuyển tiền nhưng việc “đóng giao dịch” chưa thể hoàn tất.

Nỗi lo thứ hai là mua cổ phần nhưng sau đó phát hiện doanh nghiệp còn nghĩa vụ thuế, nợ, tranh chấp hoặc vi phạm giấy phép. Người mua cổ phần không chỉ mua một con số tỷ lệ sở hữu; họ đang bước vào một pháp nhân với toàn bộ lịch sử pháp lý đang tồn tại.

Nỗi lo thứ ba là doanh nghiệp có dự án đầu tư nhưng hồ sơ dự án không khớp với hồ sơ doanh nghiệp. Một giao dịch thay đổi cổ đông có thể kéo theo nhu cầu rà soát quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giấy phép chuyên ngành và các quyền đối với đất, tài sản của dự án.

Thẩm định pháp lý trước M&A cần kiểm tra những gì?

Một cuộc legal due diligence hiệu quả không nên dừng ở Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Luật sư cần dựng lại “bức tranh pháp lý” của doanh nghiệp mục tiêu: cơ cấu sở hữu và quyền biểu quyết; tính hợp lệ của các lần tăng vốn và chuyển nhượng trước đây; giấy phép hoạt động; dự án đầu tư; nhà đất và tài sản; hợp đồng trọng yếu; vay và bảo đảm; thuế; lao động; sở hữu trí tuệ; dữ liệu; tranh chấp; nghĩa vụ với bên thứ ba và các giao dịch với người có liên quan.

Đặc biệt với doanh nghiệp có vốn nước ngoài, cần kiểm tra tỷ lệ sở hữu sau giao dịch có làm thay đổi chế độ pháp lý áp dụng cho doanh nghiệp khi tiếp tục đầu tư vào pháp nhân hoặc dự án khác hay không.

Hợp đồng M&A nên bảo vệ người mua như thế nào?

Một hợp đồng chuyển nhượng tốt không chỉ có điều khoản “giá chuyển nhượng” và “ngày thanh toán”.

Các bên cần làm rõ những điều kiện tiên quyết phải hoàn thành trước khi chuyển quyền kiểm soát: chấp thuận đầu tư nếu cần; chấp thuận cạnh tranh nếu thuộc diện thông báo; đồng ý của ngân hàng hoặc đối tác theo hợp đồng; giải chấp tài sản; xử lý nghĩa vụ thuế; khắc phục vi phạm; cung cấp đầy đủ hồ sơ và bảo đảm rằng các cam đoan của bên bán vẫn chính xác tại ngày hoàn tất.

Cũng cần có cơ chế xử lý nếu thông tin bên bán cung cấp không đúng, nếu phát sinh khoản nợ từ thời kỳ trước giao dịch, hoặc nếu một giấy phép quan trọng không thể duy trì sau khi thay đổi chủ sở hữu.

Khi nào luật sư nên tham gia?

Thời điểm tốt nhất là trước khi ký LOI, term sheet hoặc chuyển khoản đặt cọc.

Luật sư có thể giúp nhà đầu tư thiết kế cấu trúc giao dịch, rà soát điều kiện tiếp cận thị trường, thực hiện due diligence, lập danh sách điều kiện tiên quyết, soạn và đàm phán hợp đồng, thực hiện thủ tục đầu tư – doanh nghiệp và kiểm soát quá trình closing.

Theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP, quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài với tư cách thành viên, cổ đông được xác lập khi hoàn thành thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông theo quy định. Điều này cho thấy “đã ký hợp đồng” và “đã chính thức trở thành thành viên, cổ đông” không phải lúc nào cũng là một thời điểm.

Nhà đầu tư nước ngoài đang dự kiến góp vốn hoặc mua cổ phần tại Việt Nam? An Lộc Victory & Cộng sự hỗ trợ rà soát điều kiện đầu tư, thẩm định doanh nghiệp mục tiêu, thiết kế cấu trúc giao dịch và thực hiện thủ tục M&A theo từng thương vụ cụ thể.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo tại thời điểm đăng. Việc áp dụng vào từng vụ việc cần đối chiếu hồ sơ, thời điểm phát sinh và quy định có hiệu lực.